Từ giảng đường đến khát vọng “đánh thức” di sản
Thay vì một lễ bảo vệ tốt nghiệp khô khan trên giấy tờ, nhóm SALAM – gồm 8 sinh viên chuyên ngành Truyền thông & Tổ chức sự kiện (Trường Cao đẳng FPT Polytechnic TP.HCM) – đã biến bài thi cuối kỳ của mình thành một ngày hội văn hóa thực thụ. Diễn ra tại Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công phường An Hội Đông (TP.HCM), chương trình nghệ thuật sân khấu hóa kết hợp trải nghiệm “Chăm kể” đã mở ra một không gian văn hóa Chăm đầy mê hoặc ngay giữa lòng đô thị náo nhiệt. Đối tượng mà nhóm hướng tới là cộng đồng người Chăm Bàlamôn tại Khánh Hòa (thuộc tỉnh Ninh Thuận trước đây). Bằng tư duy sáng tạo của những người trẻ, “Chăm kể” không đơn thuần là một buổi biểu diễn, mà là một hành trình đa giác quan kết nối công chúng hiện đại với những giá trị cổ xưa đang có nguy cơ bị mai một. Sinh viên Nguyễn Vũ Hồng Ngân, đại diện Ban tổ chức chia sẻ: “Khi di sản được kể bằng những hình thức sáng tạo và gần gũi, các giá trị truyền thống sẽ có thêm cơ hội lan tỏa mạnh mẽ hơn trong cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ”.
Không gian văn hóa Chăm mở ra cơ hội để sinh viên trải nghiệm và tìm hiểu những giá trị văn hóa truyền thống (Nguồn: Báo Văn hóa)
Lễ hội Katê và ngôn ngữ của nghệ thuật nghe nhìn
Tâm điểm của “Chăm kể” chính là việc tái hiện không gian linh thiêng và rộn ràng của lễ hội Katê – ngày hội lớn nhất trong năm của người Chăm Bàlamôn. Khán giả có mặt tại chương trình đã được dẫn dắt qua ba chương hồi chặt chẽ: Lễ, Hoạt cảnh và Hội. Sự kết hợp hài hòa giữa chất liệu điện ảnh (phim tư liệu) và nghệ thuật biểu diễn sống động từ các nghệ sĩ, nghệ nhân Chăm đã tạo nên một hiệu ứng thị giác và thính giác bùng nổ. Tiếng kèn Saranai réo rắt quyện chặt vào nhịp trống Ginăng thúc giục, nâng bước cho những vũ điệu Apsara uyển chuyển, làm sống dậy cả một vùng không gian tín ngưỡng tôn nghiêm nhưng không kém phần nồng hậu của đồng bào.
Lễ hội Ka Tê của người Chăm (nguồn: Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam)
Mang những làng nghề cổ nhất Đông Nam Á xuống phố
Không dừng lại ở việc xem và nghe, “Chăm kể” còn ghi điểm tuyệt đối khi mang đến không gian trải nghiệm tương tác trực tiếp. Khán giả trẻ lần đầu tiên được tận mắt chứng kiến bàn tay tài hoa của nghệ nhân Đàng Sinh Khả Ái xoay vần quanh khối đất sét, thực hành kỹ nghệ làm gốm Bàu Trúc hoàn toàn bằng tay độc đáo. Làng gốm Bàu Trúc vốn được xem là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á còn tồn tại, đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp vào năm 2022. Bên cạnh đó, nghệ thuật dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp với những khung cửi truyền thống cũng được giới thiệu trang trọng. Những câu chuyện về người phụ nữ Chăm thầm lặng gìn giữ hồn đất, hồn vải qua bao thế hệ được lồng ghép tinh tế vào lời dẫn, khơi dậy niềm tự hào và sự trân quý sâu sắc trong lòng người xem.
Không gian văn hóa Chăm mở ra cơ hội để sinh viên trải nghiệm và tìm hiểu những giá trị văn hóa truyền thống (Nguồn: Báo Văn hóa)
Đi tìm tính chính xác trong dòng chảy sáng tạo
Để có được một vài “lát cắt” tinh túy trên sân khấu, 8 người trẻ của nhóm SALAM đã phải trải qua một hành trình dài “đào sâu” tư liệu, gặp gỡ các nghệ nhân và nghiên cứu thực địa kỹ lưỡng. Đối với một dự án di sản văn hóa, ranh giới giữa sáng tạo hấp dẫn và việc bảo tồn tính nguyên bản là một thử thách cực kỳ lớn. Sự góp mặt của Đàng Vương Huyền Trân – một người con của đồng bào Chăm – trong vai trò Đại sứ truyền thông chính là bảo chứng cho tính kết nối bản địa của dự án. Bên cạnh đó, việc nhóm tận dụng triệt để các nền tảng số để truyền thông đã giúp văn hóa Chăm “chạm” đến thế hệ Gen Z một cách tự nhiên và chủ động nhất. Thực tế cho thấy, cùng với sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa, nhiều trường đại học, cao đẳng đang khuyến khích sinh viên lựa chọn các đề tài gắn với di sản và cộng đồng. Những dự án như “Chăm kể” không chỉ là cơ hội để sinh viên cọ xát chuyên môn, mà còn góp phần tạo thêm những cách tiếp cận mới trong việc quảng bá giá trị cốt lõi của dân tộc, chứng minh rằng di sản hoàn toàn có thể sống lại rực rỡ qua ngọn lửa nhiệt huyết của thế hệ tương lai.
