Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương – Giữ hồn nghề thêu Quất Động, thắp niềm tin cho cộng đồng

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề thủ công truyền thống đang phải đối mặt với những thách thức từ sự phát triển của công nghệ và sản xuất công nghiệp, nghề thêu tay vẫn được gìn giữ bởi những con người bền bỉ gắn bó với từng đường kim, mũi chỉ. Tại làng Quất Động, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội – vùng đất được xem là một trong những cái nôi của nghề tranh thêu tay truyền thống Việt Nam – Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương là một trong những người đã dành nhiều năm tâm huyết để gìn giữ, phát triển nghề truyền thống, đồng thời đưa nghề thêu trở thành phương tiện tạo việc làm và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong cộng đồng.

Sinh ngày 8/3/1965, tại xóm 1, thôn Quất Động, xã Quất Động, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội, bà Hoàng Thị Khương sinh ra và lớn lên trên mảnh đất có truyền thống lâu đời về nghề thêu. Những đường kim, sợi chỉ và khung thêu đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong cuộc sống của bà từ những năm tháng đầu đời. Từ tình yêu với nghề truyền thống của quê hương, bà từng bước học hỏi, rèn luyện và dành phần lớn cuộc đời mình để theo đuổi nghề thêu tay.

Với một người nghệ nhân, thêu không chỉ là một nghề để mưu sinh. Đằng sau mỗi tác phẩm là sự kiên nhẫn, đôi bàn tay khéo léo, khả năng cảm nhận màu sắc và một quá trình lao động đầy công phu. Có những bức tranh cần hàng tháng, thậm chí thời gian dài hơn để hoàn thiện. Mỗi mũi chỉ được đặt xuống đều đòi hỏi sự chính xác, tỉ mỉ và tâm huyết của người làm nghề. Chính bởi vậy, tranh thêu tay không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn chứa đựng dấu ấn cá nhân, cảm xúc và sự sáng tạo của người nghệ nhân.

Trải qua quá trình lao động, gắn bó và cống hiến cho nghề, năm 2015, bà Hoàng Thị Khương được công nhận danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội. Năm 2024, bà tiếp tục được vinh danh là Công dân Thủ đô ưu tú. Đặc biệt, năm 2025, bà vinh dự được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với tài năng và tay nghề mà còn là sự ghi nhận cho hành trình bền bỉ trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị của nghề thêu truyền thống.

Trên hành trình giữ nghề, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương luôn trăn trở trước những khó khăn mà nghề thêu tay đang phải đối mặt. Trong điều kiện sản xuất hiện đại, các sản phẩm thêu bằng máy ngày càng phổ biến với ưu thế về tốc độ, số lượng và giá thành. Điều đó tạo ra sự cạnh tranh lớn đối với những sản phẩm thủ công được làm hoàn toàn bằng đôi tay của người nghệ nhân. Một tác phẩm thêu tay cần rất nhiều thời gian, công sức và sự kiên trì, trong khi giá trị của lao động thủ công không phải lúc nào cũng được thị trường nhìn nhận tương xứng.

Sự cạnh tranh ấy khiến nhiều người trẻ không còn mặn mà với nghề truyền thống. Một số nghệ nhân lớn tuổi vẫn ngày ngày gắn bó với khung thêu, nhưng câu chuyện truyền nghề đang trở thành nỗi trăn trở chung. Nếu không có những giải pháp phù hợp để quảng bá, kết nối thị trường và tạo điều kiện phát triển nghề, nguy cơ mai một nghề thêu tay là điều không thể xem nhẹ.

Tuy nhiên, chính trong những khó khăn đó, các nghệ nhân Quất Động vẫn tiếp tục bền bỉ gìn giữ nghề tổ. Trải qua nhiều thế hệ, nghề thêu không chỉ tạo nên sinh kế mà còn trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân địa phương. Những tác phẩm tranh thêu của làng nghề đã khẳng định chất lượng tại thị trường trong nước và từng bước được giới thiệu tới bạn bè quốc tế. Mỗi tác phẩm là sự kết hợp giữa kỹ thuật, thẩm mỹ và những câu chuyện văn hóa được thể hiện bằng ngôn ngữ của đường kim, mũi chỉ.

Không chỉ là người làm nghề, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương còn là Giám đốc Công ty TNHH Thêu tranh ảnh cao cấp Hoàng Thị Khương. Thông qua hoạt động của doanh nghiệp, bà mong muốn duy trì nghề truyền thống, phát triển sản phẩm và tạo thêm cơ hội việc làm cho người lao động. Công ty hiện duy trì việc làm thường xuyên cho khoảng 15–18 lao động, góp phần giúp nhiều người có thu nhập ổn định.

Một điểm đặc biệt trong hành trình của bà là sự gắn bó với công tác xã hội. Với vai trò Chủ tịch Hội Người khuyết tật huyện Thường Tín, bà luôn quan tâm đến việc kết nối lao động, hỗ trợ học nghề, chăm sóc đời sống và tạo điều kiện để hội viên hòa nhập cộng đồng. Theo bà, nghề truyền thống không chỉ là giá trị cần được bảo tồn mà còn có thể trở thành một phương tiện tạo sinh kế, giúp những người có hoàn cảnh khó khăn tìm thấy cơ hội và khẳng định giá trị của bản thân.

Từ 85 hội viên trong những ngày đầu thành lập năm 2016, Hội Người khuyết tật huyện Thường Tín từng bước phát triển, đến nay tập hợp khoảng 430 hội viên hoạt động tại 29 xã, thị trấn. Trong quá trình hoạt động, Hội đã triển khai nhiều chương trình chăm lo đời sống, hỗ trợ hội viên trong các dịp lễ, tết, quan tâm đến trẻ em khuyết tật và tạo điều kiện để người khuyết tật tiếp cận các chính sách an sinh xã hội.

Bên cạnh đó, công tác lao động và việc làm luôn được Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương đặc biệt quan tâm. Bà cùng các đơn vị liên quan hỗ trợ kết nối các nguồn lực, khuyến khích hội viên tham gia học nghề và tìm kiếm việc làm phù hợp. Việc duy trì doanh nghiệp thêu tranh cũng là một trong những nỗ lực nhằm gắn việc bảo tồn nghề truyền thống với trách nhiệm xã hội.

Với Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương, giữ nghề không chỉ là tiếp tục làm ra những sản phẩm đẹp. Giữ nghề còn là tạo ra môi trường để nghề có thể tiếp tục sống trong đời sống hiện đại, có người làm, có người học và có thị trường để phát triển. Đó là lý do bà cùng các nghệ nhân và người dân Quất Động mong muốn được tạo điều kiện xây dựng một không gian trưng bày, giới thiệu và quảng bá tranh thêu tay ngay tại làng nghề.

Theo mong muốn của các nghệ nhân, một khu trưng bày không chỉ đơn thuần là nơi bày bán sản phẩm. Đây có thể trở thành không gian giới thiệu lịch sử làng nghề, lưu giữ những tác phẩm tiêu biểu, tổ chức các hoạt động trải nghiệm và truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ. Du khách khi đến Quất Động không chỉ được chiêm ngưỡng những bức tranh thêu mà còn có cơ hội tìm hiểu về quá trình hình thành tác phẩm, chứng kiến người nghệ nhân thực hiện từng công đoạn và cảm nhận giá trị của lao động thủ công.

Việc có một không gian trưng bày tại chính làng nghề được xem là nhu cầu thiết thực trong bối cảnh hiện nay. Khi thị trường cạnh tranh ngày càng lớn, các nghệ nhân truyền thống cần thêm cơ hội để giới thiệu sản phẩm, kết nối với khách hàng và quảng bá thương hiệu của làng nghề. Một không gian chung cũng có thể góp phần gắn kết các nghệ nhân, tạo điều kiện để cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, bảo tồn kỹ thuật và phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu đương đại.

Quan trọng hơn, đó sẽ là nơi để truyền nghề cho thế hệ trẻ. Những kỹ thuật tinh xảo của nghề thêu tay được tích lũy qua nhiều năm không thể chỉ được lưu giữ bằng sách vở. Nghề cần được trao truyền trực tiếp từ bàn tay người thầy sang người học, từ thế hệ trước đến thế hệ sau. Khi người trẻ được tiếp xúc, trải nghiệm và hiểu hơn về giá trị của nghề truyền thống, họ mới có thể trở thành những người tiếp tục gìn giữ và phát triển di sản của quê hương.

Hành trình của Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương vì thế không chỉ là câu chuyện của một người nghệ nhân. Đó còn là câu chuyện về trách nhiệm với nghề tổ, với cộng đồng và với những con người đang cần thêm cơ hội để vươn lên trong cuộc sống. Từ những đường kim, mũi chỉ tưởng chừng nhỏ bé, bà đã kết nối nghề truyền thống với hoạt động xã hội, kết nối giá trị văn hóa với sinh kế và kết nối những người yêu nghề trong một khát vọng chung về sự phát triển bền vững của làng nghề.

Giữa những đổi thay của thời đại, nghề thêu Quất Động vẫn cần những người giữ lửa. Khát vọng của Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương và các nghệ nhân trong làng không chỉ là bảo tồn một nghề truyền thống, mà còn mong muốn đưa nghề tiếp tục phát triển, lan tỏa và tìm được vị trí xứng đáng trong đời sống hiện đại. Để những đường kim, mũi chỉ của cha ông không chỉ còn trong ký ức, mà tiếp tục được trao truyền, sáng tạo và viết nên những câu chuyện mới của văn hóa Việt Nam.

Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương – Giữ hồn nghề thêu Quất Động, thắp niềm tin cho cộng đồng

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề thủ công truyền thống đang phải đối mặt với những thách thức từ sự phát triển của công nghệ và sản xuất công nghiệp, nghề thêu tay vẫn được gìn giữ bởi những con người bền bỉ gắn bó với từng đường kim, mũi chỉ. Tại làng Quất Động, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội – vùng đất được xem là một trong những cái nôi của nghề tranh thêu tay truyền thống Việt Nam – Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương là một trong những người đã dành nhiều năm tâm huyết để gìn giữ, phát triển nghề truyền thống, đồng thời đưa nghề thêu trở thành phương tiện tạo việc làm và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong cộng đồng.

Sinh ngày 8/3/1965, tại xóm 1, thôn Quất Động, xã Quất Động, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội, bà Hoàng Thị Khương sinh ra và lớn lên trên mảnh đất có truyền thống lâu đời về nghề thêu. Những đường kim, sợi chỉ và khung thêu đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong cuộc sống của bà từ những năm tháng đầu đời. Từ tình yêu với nghề truyền thống của quê hương, bà từng bước học hỏi, rèn luyện và dành phần lớn cuộc đời mình để theo đuổi nghề thêu tay.

Với một người nghệ nhân, thêu không chỉ là một nghề để mưu sinh. Đằng sau mỗi tác phẩm là sự kiên nhẫn, đôi bàn tay khéo léo, khả năng cảm nhận màu sắc và một quá trình lao động đầy công phu. Có những bức tranh cần hàng tháng, thậm chí thời gian dài hơn để hoàn thiện. Mỗi mũi chỉ được đặt xuống đều đòi hỏi sự chính xác, tỉ mỉ và tâm huyết của người làm nghề. Chính bởi vậy, tranh thêu tay không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn chứa đựng dấu ấn cá nhân, cảm xúc và sự sáng tạo của người nghệ nhân.

Trải qua quá trình lao động, gắn bó và cống hiến cho nghề, năm 2015, bà Hoàng Thị Khương được công nhận danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội. Năm 2024, bà tiếp tục được vinh danh là Công dân Thủ đô ưu tú. Đặc biệt, năm 2025, bà vinh dự được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với tài năng và tay nghề mà còn là sự ghi nhận cho hành trình bền bỉ trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị của nghề thêu truyền thống.

Trên hành trình giữ nghề, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương luôn trăn trở trước những khó khăn mà nghề thêu tay đang phải đối mặt. Trong điều kiện sản xuất hiện đại, các sản phẩm thêu bằng máy ngày càng phổ biến với ưu thế về tốc độ, số lượng và giá thành. Điều đó tạo ra sự cạnh tranh lớn đối với những sản phẩm thủ công được làm hoàn toàn bằng đôi tay của người nghệ nhân. Một tác phẩm thêu tay cần rất nhiều thời gian, công sức và sự kiên trì, trong khi giá trị của lao động thủ công không phải lúc nào cũng được thị trường nhìn nhận tương xứng.

Sự cạnh tranh ấy khiến nhiều người trẻ không còn mặn mà với nghề truyền thống. Một số nghệ nhân lớn tuổi vẫn ngày ngày gắn bó với khung thêu, nhưng câu chuyện truyền nghề đang trở thành nỗi trăn trở chung. Nếu không có những giải pháp phù hợp để quảng bá, kết nối thị trường và tạo điều kiện phát triển nghề, nguy cơ mai một nghề thêu tay là điều không thể xem nhẹ.

Tuy nhiên, chính trong những khó khăn đó, các nghệ nhân Quất Động vẫn tiếp tục bền bỉ gìn giữ nghề tổ. Trải qua nhiều thế hệ, nghề thêu không chỉ tạo nên sinh kế mà còn trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân địa phương. Những tác phẩm tranh thêu của làng nghề đã khẳng định chất lượng tại thị trường trong nước và từng bước được giới thiệu tới bạn bè quốc tế. Mỗi tác phẩm là sự kết hợp giữa kỹ thuật, thẩm mỹ và những câu chuyện văn hóa được thể hiện bằng ngôn ngữ của đường kim, mũi chỉ.

Không chỉ là người làm nghề, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương còn là Giám đốc Công ty TNHH Thêu tranh ảnh cao cấp Hoàng Thị Khương. Thông qua hoạt động của doanh nghiệp, bà mong muốn duy trì nghề truyền thống, phát triển sản phẩm và tạo thêm cơ hội việc làm cho người lao động. Công ty hiện duy trì việc làm thường xuyên cho khoảng 15–18 lao động, góp phần giúp nhiều người có thu nhập ổn định.

Một điểm đặc biệt trong hành trình của bà là sự gắn bó với công tác xã hội. Với vai trò Chủ tịch Hội Người khuyết tật huyện Thường Tín, bà luôn quan tâm đến việc kết nối lao động, hỗ trợ học nghề, chăm sóc đời sống và tạo điều kiện để hội viên hòa nhập cộng đồng. Theo bà, nghề truyền thống không chỉ là giá trị cần được bảo tồn mà còn có thể trở thành một phương tiện tạo sinh kế, giúp những người có hoàn cảnh khó khăn tìm thấy cơ hội và khẳng định giá trị của bản thân.

Từ 85 hội viên trong những ngày đầu thành lập năm 2016, Hội Người khuyết tật huyện Thường Tín từng bước phát triển, đến nay tập hợp khoảng 430 hội viên hoạt động tại 29 xã, thị trấn. Trong quá trình hoạt động, Hội đã triển khai nhiều chương trình chăm lo đời sống, hỗ trợ hội viên trong các dịp lễ, tết, quan tâm đến trẻ em khuyết tật và tạo điều kiện để người khuyết tật tiếp cận các chính sách an sinh xã hội.

Bên cạnh đó, công tác lao động và việc làm luôn được Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương đặc biệt quan tâm. Bà cùng các đơn vị liên quan hỗ trợ kết nối các nguồn lực, khuyến khích hội viên tham gia học nghề và tìm kiếm việc làm phù hợp. Việc duy trì doanh nghiệp thêu tranh cũng là một trong những nỗ lực nhằm gắn việc bảo tồn nghề truyền thống với trách nhiệm xã hội.

Với Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương, giữ nghề không chỉ là tiếp tục làm ra những sản phẩm đẹp. Giữ nghề còn là tạo ra môi trường để nghề có thể tiếp tục sống trong đời sống hiện đại, có người làm, có người học và có thị trường để phát triển. Đó là lý do bà cùng các nghệ nhân và người dân Quất Động mong muốn được tạo điều kiện xây dựng một không gian trưng bày, giới thiệu và quảng bá tranh thêu tay ngay tại làng nghề.

Theo mong muốn của các nghệ nhân, một khu trưng bày không chỉ đơn thuần là nơi bày bán sản phẩm. Đây có thể trở thành không gian giới thiệu lịch sử làng nghề, lưu giữ những tác phẩm tiêu biểu, tổ chức các hoạt động trải nghiệm và truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ. Du khách khi đến Quất Động không chỉ được chiêm ngưỡng những bức tranh thêu mà còn có cơ hội tìm hiểu về quá trình hình thành tác phẩm, chứng kiến người nghệ nhân thực hiện từng công đoạn và cảm nhận giá trị của lao động thủ công.

Việc có một không gian trưng bày tại chính làng nghề được xem là nhu cầu thiết thực trong bối cảnh hiện nay. Khi thị trường cạnh tranh ngày càng lớn, các nghệ nhân truyền thống cần thêm cơ hội để giới thiệu sản phẩm, kết nối với khách hàng và quảng bá thương hiệu của làng nghề. Một không gian chung cũng có thể góp phần gắn kết các nghệ nhân, tạo điều kiện để cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, bảo tồn kỹ thuật và phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu đương đại.

Quan trọng hơn, đó sẽ là nơi để truyền nghề cho thế hệ trẻ. Những kỹ thuật tinh xảo của nghề thêu tay được tích lũy qua nhiều năm không thể chỉ được lưu giữ bằng sách vở. Nghề cần được trao truyền trực tiếp từ bàn tay người thầy sang người học, từ thế hệ trước đến thế hệ sau. Khi người trẻ được tiếp xúc, trải nghiệm và hiểu hơn về giá trị của nghề truyền thống, họ mới có thể trở thành những người tiếp tục gìn giữ và phát triển di sản của quê hương.

Hành trình của Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương vì thế không chỉ là câu chuyện của một người nghệ nhân. Đó còn là câu chuyện về trách nhiệm với nghề tổ, với cộng đồng và với những con người đang cần thêm cơ hội để vươn lên trong cuộc sống. Từ những đường kim, mũi chỉ tưởng chừng nhỏ bé, bà đã kết nối nghề truyền thống với hoạt động xã hội, kết nối giá trị văn hóa với sinh kế và kết nối những người yêu nghề trong một khát vọng chung về sự phát triển bền vững của làng nghề.

Giữa những đổi thay của thời đại, nghề thêu Quất Động vẫn cần những người giữ lửa. Khát vọng của Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Thị Khương và các nghệ nhân trong làng không chỉ là bảo tồn một nghề truyền thống, mà còn mong muốn đưa nghề tiếp tục phát triển, lan tỏa và tìm được vị trí xứng đáng trong đời sống hiện đại. Để những đường kim, mũi chỉ của cha ông không chỉ còn trong ký ức, mà tiếp tục được trao truyền, sáng tạo và viết nên những câu chuyện mới của văn hóa Việt Nam.