Hành trình “làm mới” chèo cổ: Mạch chảy hiện đại trong cốt cách cổ truyền

Chèo từ lâu đã là tiếng nói tâm hồn của cư dân văn minh lúa nước Sông Hồng – nơi hội tụ đủ sắc thái thâm trầm, trữ tình nhưng cũng vô cùng sâu cay, hóm hỉnh. Tuy nhiên, đứng trước nhịp sống đô thị gấp gáp và sự lên ngôi của các hình thức giải trí mới, làm thế nào để kéo công chúng trẻ và du khách quốc tế lại gần với nghệ thuật chèo cổ là một bài toán hóc húa.

Chương trình nghệ thuật “Nét duyên Chèo Hà thành” do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội chỉ đạo, Nhà hát Chèo Hà Nội dàn dựng (chính thức ra mắt tối 24/7/2026 tại Rạp Đại Nam) đã mang đến một lời giải thuyết phục. Với thời lượng 60 phút cô đọng, chương trình hội tụ những trích đoạn kinh điển đã làm nên “xương sống” của sân khấu chèo Việt Nam như Thị Mầu lên chùa, Súy Vân giả dại, Lưu Bình – Dương Lễ, Phù thủy sợ ma…

Chương trình nghệ thuật “Nét duyên Chèo Hà thành”, do Nhà hát Chèo Hà Nội dàn dựng (Nguồn: Báo Văn hóa)

Điểm đột phá nằm ở tư duy dàn dựng của NSND Nguyễn Tiến Dũng khi thay vì đặt các trích đoạn đứng riêng lẻ, chương trình xâu chuỗi tất cả bằng một mạch kể liền mạch, uyển chuyển. Sự đan xen nhịp nhàng giữa yếu tố bi và hài, giữa nét trữ tình đằm thắm và không khí sôi động đã tạo nên nhịp điệu sân khấu vừa vặn, linh hoạt, giúp khán giả tiếp cận tác phẩm một cách tự nhiên mà không làm mất đi “sống lưng” cốt lõi của nghệ thuật chèo cổ.

Phá vỡ khoảng cách: Trải nghiệm tương tác và tầm nhìn hội nhập

Một trong những thành công nổi bật của “Nét duyên Chèo Hà thành” là chủ động xóa bỏ bức tường ngăn cách giữa sân khấu và khán phòng. Khán giả không chỉ thụ động thưởng thức làn điệu hay tích trò, mà còn được dẫn dắt để khám phá những nét mỹ học đặc trưng của chèo thông qua ngôn ngữ giao lưu sinh động, vô cùng thích hợp cho học sinh, sinh viên và giới trẻ.

Bên cạnh đó, việc đưa vào hệ thống phụ đề song ngữ Việt – Anh giúp du khách quốc tế dễ dàng thẩm thấu tầng sâu ý nghĩa, ngụ ngôn và yếu tố hài hước trong các tích chèo – điều mà trước đây vốn là thách thức lớn đối với khách du lịch nước ngoài. Sự góp mặt của dàn nghệ sĩ tên tuổi như NSƯT Hồng Nam, NSƯT Phương Mây cùng tập thể nghệ sĩ trẻ Nhà hát Chèo Hà Nội đã đem đến cho đêm diễn một nguồn năng lượng tươi mới, tràn đầy sức sống nhưng vẫn đằm thắm, tinh tế.

Từ di sản sân khấu đến Sản phẩm Công nghiệp Văn hóa Thủ đô

Phát biểu tại buổi ra mắt, bà Lê Thị Ánh Mai – Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội nhấn mạnh rằng chương trình là bước cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng các định hướng của Thành ủy, UBND TP. Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa. Bà phát biểu rằng: “Nét duyên Chèo Hà thành là chương trình mở đầu cho chuỗi sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Hà Nội. Thành phố sẽ hướng tới biểu diễn định kỳ, lâu dài, gắn kết chặt chẽ với các doanh nghiệp lữ hành, đưa nghệ thuật biểu diễn trở thành điểm nhấn không thể thiếu trong hành trình khám phá Thủ đô.”

Tầm nhìn ở đây không chỉ dừng lại ở một đêm diễn nghệ thuật đơn thuần. Đây là chiến lược bài bản nhằm định hình nghệ thuật Chèo thành một “nhãn hiệu nghệ thuật” riêng có của Thủ đô, chủ động kết nối với chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch để đưa Rạp Đại Nam thành một điểm đến văn hóa thường trực, đồng thời khai thác vốn cổ truyền thống thành nguồn lực kinh tế sáng tạo tái đầu tư bền vững cho nghệ thuật.

“Nét duyên Chèo Hà thành” không chỉ là một nỗ lực làm mới sân khấu cổ truyền, mà còn đại diện cho khát vọng của Hà Nội trên hành trình khẳng định vị thế “Thành phố Sáng tạo”. Khi di sản được khoác lên tấm áo đương đại bằng sự trân trọng và tư duy đổi mới, nét duyên của chèo không chỉ vang vọng trong ký ức, mà sẽ tiếp tục thắp sáng không gian văn hóa Thăng Long – Hà Nội trong kỷ nguyên hội nhập.